12 نکته مهم مراقبت جنین در دوران بارداری ( 9 ماه حساس )

12 نکته مهم مراقبت فرزند در دوران بارداری ( 9 ماه حساس )

دوران بارداری در عصر حاضر اکتشافاتی به دست آمده که منجر به تغییراتی در نوع راهنمایی به مادران در دوران بارداری و محافظت از کودک شده است تا امکان به دنیا آوردن کودکی سالم، طبیعی و بدون آسیب مغزی را بیشتر نمایند. هم‌اکنون در علم پزشکی شاخه‌ای به نام جنین‌شناسی و دوران بارداری مادران ایجاد شده تا به تکمیل این بررسی‌ها و تحقیقات پرداخته و با توجه و دقتی مضاعف به مراقبت از کودک پیش از تولد، همت گمارد.

مراقبت و محافظت فرزند در دوران نه ماهه‌ی بارداری، به مراتب مهم‌تر از توجهی است که در دوران زندگی‌اش باید به او داشت.

12 نکته مراقبت فرزند در دوران بارداری

 ‌1. انتخاب پزشک متخصص

پزشکی متخصص که از تحقیقات روز علم پزشکی آگاه است را انتخاب کرده و در طول بارداری خود، تحت مراقبت‌هایش قرار بگیرید.

جنینی که در رحم دارید، چه اولین فرزند شما باشد و یا چندمین فرزندتان، باید در تمام نه ماه بارداری که در حال رشد است، زیر نظر این پزشک کاردان و متبحر باشد. نباید سالم بودن فرزند اول باعث شود که فکر کنید در این مورد هم مشکلی وجود نخواهد داشت.

شما تنها نیمی از ژن‌های کودک خود را فراهم نمی‌کنید، بلکه محیطی مناسب برای دوره‌ی رشد سریع مغز او را نیز آماده می‌کنید. این محیط باید تا جایی که می‌توانید سالم باشد. به علاوه باید بدانید که محیط بدن شما برای همه‌ی کودکان‌تان، یکسان نخواهد بود.

جفت یکی از اعضای رحم است که وظیفه‌ی تغذیه‌ی کودک از بدن مادرش را بر عهده دارد. این عضو مانند یک صافی است که مواد مضر و عفونی خون مادر را تصفیه کرده و اجازه‌ی رسیدن آن‌ها را به جنین نمی‌دهد.

پیش‌تر فکر می‌کردند که در صورت بیماری مادر، آسیبی به جنین وارد نمی‌شود و به دلیل وجود جفت، تنها مواد لازم برای رشد کودک، از خون مادر گرفته می‌شود، اما امروزه با بررسی‌های بسیار معلوم شده است که بعضی از مواد زیان‌بار مثل ویروس‌ها و عوامل ریز مولکولی دیگر، همراه غذا از راه جفت به جنین می‌رسند.

در روزهای اول بارداری سلول تخم که مرتب تقسیم می‌شود و به سلول‌هایی زیاد مبدل می‌شود، اندام‌ها و اعضای اصلی بدن را می‌سازد. بیماری مادر و در نتیجه انتقال عوامل بیماری‌زا به جنین، باعث صدمات بسیار بسیار خطرناک و جبران‌ناپذیر و حتی در برخی موارد مرگ جنین خواهد شد.

سه ماهه‌ی اول بارداری از این نظر دوره‌ی بسیار مهم و حیاتی برای جنین محسوب می‌شود، ولی متأسفانه به دلیل این‌که مادران در این مقطع حساس، متوجه حاملگی خود نمی‌شوند و خیلی دیر به پزشک مراجعه می‌کنند تا از باردار بودن خود مطمئن شوند، خطرات زیادی جنین آن‌ها را تهدید می‌کند. این در حالی است که جنین‌شان در حال تشکیل اعضای حیاتی خود می‌باشد.

بسیار خوب است که وقتی تصمیم به بچه‌دار شدن دارید، آزمایش کامل پزشکی انجام دهید تا نطفه در بهترین و سالم‌ترین شرایط ممکن ایجاد شود.

فراموش نکنید که کوچکترین وضعیت مادر در سلامتی و یا عدم سلامت فرزند، نقش خواهد داشت. مثلاً عفونت کوچک مهبل یا دستگاه ادرار مادر که معمولاً خودش از آن خبر ندارد، امکان وارد آوردن آسیبی جدی را به کودک خواهد داشت. حتی اگر مادر مبتلا به بیماری قند نباشد، اما آمادگی آن را داشته باشد و یا غده‌ی تیروئیدش کم‌کار و یا پرکار باشد، ممکن است به جنین آسیب جدی وارد آید.

بررسی‌های اخیر نشان داده است مادران کودکان عقب‌افتاده‌ی مغزی، در دوره‌ی بارداری به خونریزی یا مسمومیت خون مبتلا بوده‌اند. اگر این بیماری مادر، با تولد زودهنگام کودکش همراه شود، طفل او به صرع، فلج مغزی و عقب‌افتادگی مبتلا خواهد شد. در صورتی که مادر به موقع نوزادش را به دنیا آورد، باز هم بیماری او، باعث عقب‌ماندگی در کودکش خواهد شد.

2. سن بچه دار شدن بین 18 تا 40 سالگی!

تا حد امکان سعی کنید زمان بچه‌دار شدن، بین هجده تا چهل سال داشته باشید.

مادران کم‌تر از هجده سال و بیش‌تر از چهل سال، بیش از دیگر مادران دچار مسمومیت خون و دیگر مشکلات خواهند بود. این مشکلات ممکن است باعث عقب‌ماندگی فکری و آسیب‌های هرچند مختصر مغزی شود.

با این وجود نباید تصور کرد که مادران خارج از این محدوده‌ی سنی، نمی‌توانند فرزندانی سالم و طبیعی به دنیا آوردند. اما احتمال این که فرزندان مادران چهل سال به بالا با تعداد کروموزوم‌های غیر طبیعی به دنیا آیند، زیادتر است. این کودکان در نتیجه‌ی داشتن کروموزوم‌های بیشتر، رشدی غیر طبیعی داشته و از عقب‌ماندگی ذهنی رنج می‌برند.

در یکی از این نوع ناهنجاری‌های کروموزومی موسوم به منگولیسم، کودک با قدی کوتاه، چشمانی مغولی که در ضمن دچار عقب‌ماندگی ذهنی است، به دنیا می‌آید. در این بیماری تعداد کروموزوم‌ها به جای 46 ـ تعداد کروموزوم‌ها در انسان طبیعی ـ 47 می‌باشد.

این بیماری در کودکان مادران 25 ساله یک به 2500 است، در حالی که در مادران 44 ساله یک به 100 می‌باشد. یعنی از هر 2500 کودکی که مادری 25 ساله داشته‌اند، یک کودک به بیماری منگولیسم مبتلاست و این آمار در مادران بالای 44 سال، یک کودک از هر 100 کودک است.

3. بررسی ابتلاع به سرخجه!

دو ماه پیش از باردار شدن، مطمئن شوید که پیش‌تر مبتلا به سرخجه شده‌اید و یا کاملاً در برابر این بیماری مصونیت دارید.

پزشکان به این مطلب پی برده‌اند که بعد از حمله‌ی بیماری سرخجه به مادر در سه ماهه‌ی اول بارداری، 50 درصد از کودکان با ناراحتی‌هایی مثل آسیب‌های مغزی، ناشنوایی، اختلالات بینایی و کارکرد غیر طبیعی قلب به دنیا آمده‌اند. همچنین در 22 درصد از مادرانی که در سه ماهه‌ی اول بارداری به سرخک مبتلا شده‌اند، ناقص‌الخلقه بودن نوزاد مشاهده شده است.

این نوع نواقص حتی اگر مادر در ماه چهارم بارداری به این بیماری مبتلا شود نیز دیده می‌شود. در ضمن 15 تا 36 درصد از بارداری‌هایی که مادر در طول بارداری مبتلا به سرخک بوده، منجر به سقط جنین شده است.

باید گفت که وضع جنین مانند مادر نیست که در صورت بیماری، ظرف چند روز بهبود یابد، بلکه عفونت بیماری در این دوران، به جنین سرایت کرده و نوزاد با همان ویروس به دنیا خواهد آمد. این نوزادان که 30 درصد را شامل می‌شوند به خونریزی گسترده‌ی زیر پوست، تورم طحال و کبد، یرقان، اختلال در کارکرد ریه‌ها، شکل غیر طبیعی استخوان‌ها، عفونت‌های کبد، قلب و یا مغز مبتلا شده و به علاوه از ناقص‌الخلقه بودن نیز رنج می‌برند.

امروزه در بیمارستان طی چند ساعت معلوم می‌شود که بدن شخص مورد آزمایش، حاوی پادتن سرخک می‌باشد یا خیر. برای داشتن فرزندی سالم باید پیش از باردار شدن حتماً از وجود پادتن سرخک در بدن مادر مطمئن شد.

پزشک معالج پس از آزمایش خون، اگر پادتن بیماری را در بدن مادر مشاهده نکند، واکسن جدیدی به او تزریق می‌کند. این تزریق باید دو ماه قبل از باردار شدن صورت گیرد تا موجب سلامت جنین شود، در غیر این صورت خود واکسن امکان دارد موجب بیماری جنین شود.

4. حفظ سلامت جسمانی در مقابل بیماری ها!

در مدت زمان بارداری، ترتیبی بدهید که سلامت خود را در برابر بیماری‌های واگیردار حفظ نمایید.

هرچند تحقیقات در رابطه با بیماری‌های دیگر در جریان است، تأثیرات آن‌ها بر روی جنین هنوز روشن نشده است. اما به طور کلی باید گفت که هر بیماری سختی در سه ماهه‌ی اول بارداری، امکان آسیب زدن به جنین را خواهد داشت. سه ماهه‌ی آخر بارداری نیز مقطع حساس و مهمی است که باید مادر مراقب سلامت خود و جنینش باشد.

یک عفونت ویروسی ساده امکان تولدی نارس را در پی خواهد داشت که این امر به اختلالات آموزشی کودک در آینده، منتهی خواهد شد.

نوزاد نارس به کودکی گفته می‌شود که در زمان تولد وزنی کمتر از کودکان معمولی داشته، چند هفته زودتر از تاریخ معمول به دنیا آمده و زمان لازم برای رشد کافی را نداشته است و یا در زمان مشخص به دنیا آمده، اما وضعیت برای رشد کافی او، فراهم نبوده است. در هر دو حالت، خطر بزرگی کودک نارس را تهدید می‌کند.

بیماری‌های عفونی مادر حتی اگر به حدی سبک و ناچیز باشد که اثری بر مادر نداشته باشد، باعث اختلالات زایمان شود. بررسی‌ها و تحقیقات در این باره هنوز هم ادامه دارد.

انواع ویروس‌ها مثل ویروس آبله مرغان، زکام، تبخال و … در حال مطالعه هستند تا اثرات و صدمات وارده به جنین از طریق آن‌ها مشخص شود.

مطلب مهم و حائز اهمیت این است که آثار و علائم این بیماری‌ها تا سن پنج ـ شش سالگی در کودک معلوم نمی‌شود. زمانی علائم این بیماری مشخص می‌شود که کودک در یادگیری ضعیف عمل کرده و بهره‌ی هوشی او هم پایین باشد.

امروزه عیوب مغزی که کودکان به آن مبتلا هستند، مورد بررسی است و تاکنون علت درستی به دست نیامده است، اما بیش‌تر به ویروس‌ها مشکوک هستیم تا موارد دیگر. به باور محققین زنان باردار بیش‌تر از دیگران در خطر حمله‌ی ویروس‌ها بوده و اعضای جوان جنین نسبت به این عوامل بیماری‌زا، بسیار آسیب‌پذیرتر هستند.

پزشکان توصیه می‌کنند که زنان باردار پیش از بارداری در مقابل انواع بیماری‌ها مصون شده، در طول بارداری نیز هرگز در معرض بیماری قرار نگیرند و اگر احساس کسالتی داشتند، در اسرع وقت با پزشک خود مشورت کنند.

5. در سه ماه اول خودسر دارو استفاده نکنیم

در مدت زمان بارداری به ویژه سه ماهه‌ی اول، از مصرف هرگونه دارو خودداری کنید. مصرف هر دارویی، باید با تجویز پزشک باشد.

این مطلب به ویژه در سه ماهه‌ی ابتدای بارداری که اندام‌های جنین در حال فرم گرفتن است، بیش از هر زمان دیگری خطرناک خواهد بود. هر چه زمان آسیب وارد شدن به جنین زودتر باشد، زیان‌های وارد شده عمیق‌تر و بیش‌تر است.

اگر پزشک دارویی تجویز کرده و شما پی برده‌اید که باردار هستید، خیلی سریع مصرف دارو را متوقف کرده و پزشک را در جریان قرار دهید. اگر پزشک شما، اجازه‌ی ادامه‌ی مصرف را داد، می‌توانید دارو را مصرف کنید.

به یاد داشته باشید که کلمه‌ی دارو شامل هر نوع قرص، روغن، داروهایی با استعمال خارجی، مایعات، شربت‌ها، گردها، داروهای مخدر، سودا، هر نوع داروی خانگی، داروهای هضم غذا، قطره‌های بینی، اسپری‌ها، آرام‌بخش‌ها، مسهل‌ها، تونیک‌های اعصاب، روغن‌های معدنی و ویتامین‌ها نیز می‌شود.

هر نوع بیهوشی در این دوره زیان‌بار خواهد بود. اگر دندان شما نیاز به معالجه دارد، بارداری خود را به پزشک اطلاع دهید.

هرچند هم‌اکنون میلیون‌ها مادر با انواع داروهایی که مصرف می‌کنند، فرزندانی سالم به دنیا می‌آورند، اما بر اساس بررسی‌های جدید، آن‌ها دست به خطر بزرگی می‌زنند که ممکن است برای آینده‌ی کودک دلبندشان بسیار خطرناک باشد.

6. در 3 ماه اول عکس رادیوگرافی یا اشعه ایکس نگیریم!

در سه ماهه‌ی اول بارداری نباید از مادر رادیوگرافی ـ عکس گرفتن به وسیله‌ی اشعه‌ی ایکس ـ به عمل آید، به ویژه از ناحیه‌ی شکم.

امروزه یک احتیاط بسیار عادی است که زنان باردار از ناحیه‌ی شکم و لگن خاصره مورد عکس‌برداری با اشعه‌ی ایکس قرار نگیرند. هم‌اکنون عکس‌برداری از زنانی که آماده‌ی باردار شدن هستند، 10 روز بعد از دوره‌ی عادت ماهانه انجام می‌شود، چون دوره‌ی خطرناک تشعشعات رادیواکتیویته در هفته‌های اول بارداری است و معمولاً در این دوره مادر از بارداری خود اطلاعی ندارد.

این احتیاط‌ها باید در چند هفته‌ی پایانی بارداری نیز اعمال شود و به هیچ عنوان برای بررسی وضعیت جنین، عکس‌برداری صورت نگیرد.

7. در مدت بارداری از استعمال دخانیات اجتناب کنید.

کشیدن سیگار و دخانیات دیگر، آسیب‌های جبران‌ناپذیری برای کودک خواهد داشت که به چند مورد در این‌جا اشاره می‌شود:

• در مادران سیگاری به دنیا آمدن کودک نارس بیش‌تر اتفاق می‌افتد.
• وزن کودکان مادران سیگاری کم‌تر از دیگر کودکان است.
• وزن کودک با میزان کشیدن سیگار مادر، ارتباطی معکوس دارد. یعنی هر چه سیگار کشیدن مادر بیش‌تر باشد، وزن نوزادش کم‌تر خواهد بود.

کودکی که به صورت نارس به دنیا می‌آید، اشکالات زیادی را هنگام تولد و بعد از آن خواهد داشت و ممکن است در زمان تحصیل با مشکلات آموزشی زیادی روبه‌رو شود.

8. رژیم غذایی خوب داشته باشیم!

در زمان بارداری رژیم غذایی مادر باید حاوی پروتئینهای مختلف، ویتامین‌ها و مواد معدنی باشد.

در طی بارداری تنها محیط زندگی کودک، رحم مادر است. به همین دلیل باید اطمینان حاصل شود که این محیط به حد لازم سالم بوده و می‌تواند جنین را تغذیه نماید. یعنی باید غذای سالم و مغذی که حاوی همه‌ی مواد مورد نیاز برای جنین است، در غذای مادر موجود باشد.

در بررسی‌های انجام شده ارتباط مستقیمی بین نارسایی‌های مغز کودک و کمبود برخی از مواد غذایی در رژیم غذایی مادر کشف شده است.

زنان باردار روزانه به 2300 کالری نیاز دارند که شامل مواد زیر است:

کلسیم: سه فنجان یا بیشتر (می‌توان از بادام خام که منبع غنی از کلسیم است، استفاده کرد.)

پروتئین: 170 گرم گوشت پخته، مرغ، ماهی، پنیر یا تخم‌مرغ.

سبزی و میوه‌ها: مقداری سبزی سبز تیره یا زرد تیره برای تأمین ویتامین A، دو نوع مرکبات یا میوه‌های دیگر برای تأمین ویتامین C.

کربوهیدرات‌ها: نان و غلات مختلف، حبوبات همراه با سیب‌زمینی و سبزی.

چربی‌ها و شیرینی‌ها: به میزان کافی برای تکمیل کالری.

مکمل ویتامین D، با تجویز پزشک.

گاهی برخی از مادرانی که در این دوران از نظر کاهش اشتها مشکلی ندارند، به منظور پیشگیری از چاقی، کم‌تر از معمول غذا می‌خورند. این کار بسیار اشتباه است. بر اساس تحقیقات، نرسیدن مواد غذایی کافی به جنین، علاوه بر کاهش وزن کودک، منجر به درد اعصاب نیز خواهد شد. بنابراین نباید مادر مانعی برای افزایش وزنش ایجاد کند.

9. گوشت نیم پز نخوریم!

در مدت بارداری از خوردن هر نوع گوشتی که کاملاً پخته نشده است، خودداری نمایید. زیرا گوشت دارای انگل و یا منبع عفونت خواهد بود.

20 درصد از کودکانی که مادران‌شان این نکته را مراعات نکرده باشند، ممکن است با نواقصی مثل عقب‌ماندگی ذهنی، صرع، آسیب چشم، فقدان شنوایی و جمع شدن مایع در مغز که تؤام با بزرگ شدن سر می‌باشد، به دنیا آیند.

10. کودک نارس ممنوع !

هر چه در توان دارید انجام دهید تا کودک‌تان به صورت نارس به دنیا نیاید.

بر اساس بررسی‌های انجام شده، ضریب هوشی کودکان نارس در ده سالگی از میزان ضریب هوشی کودکان شش ساله‌ی طبیعی کم‌تر است. آن‌ها در دوازده سالگی، سه سال از هم‌سالان خود عقب‌تر هستند و دارای مشکلات آموزشی مخصوصاً در ریاضیات خواهند بود.

11. ابتدا آزمایش خون بدهید!

اگر بین خون شما و همسرتان ناسازگاری وجود دارد، مطمئن شوید که آزمایش‌های لازم را انجام داده و کارهایی را که لازم است، به عمل آورده باشید.

یکی از این ناسازگاری‌ها در مورد عامل Rh اتفاق می‌افتد. زمانی که Rh مادر منفی بوده و Rh پدر مثبت و Rh جنین هم مثبت؛ یک ناسازگاری ایجاد می‌شود که منجر به عقب‌ماندگی ذهنی کودک می‌شود. البته این اتفاق در فرزند اول مشکل چندانی تولید نخواهد کرد.

اما اگر پدر و مادر بخواهند فرزند دیگری داشته باشند، اختلالات زیادی در کودک‌شان به وجود خواهد آمد. امیدواریم نتیجه‌ی تحقیقات و آزمایشات گوناگونی که در حال انجام است، منجر به از بین رفتن بیماری‌هایی این چنین شود و در آینده شاهد کودکانی با نواقص مادرزادی نباشیم.

12. وضع حمل بدون داروهای مسکن و خواب آور !!

بگذارید پزشک شما وضع حمل را بدون داروهای مسکن یا خواب‌آور انجام دهد. فراموش نکنید که باید هدف اصلی شما و پزشک، محافظت از کودک باشد.

اگر به مطبی بروید و به صحبت‌های دکتر و مادر کودک عقب‌مانده‌ای توجه کنید، این جملات را زیاد خواهید شنید:

• نوزاد در زمان تولد، رنگ پریده بوده و تنفسی نامرتب داشته،
• تعداد APGAR در یک دقیقه، فقط 2،
• زایمان مشکل و طولانی.

برای تجدید حیات کودک و شروع تنفس او، به کارهای زیادی نیاز بوده است.

اگر به بررسی پرونده‌ی پزشکی کودکی که مشکلات آموزشی داشته، نمی‌تواند در کلاس درس به راحتی آموزش‌ها را دریافت کند و به علاوه سوءرفتار نسبت به اطرافیانش دارد، پرداخته شود، خواهید دید که در زمان تولد سه مطلبی که در بالا ذکر شد، در مورد او نیز اتفاق افتاده است.

با این که امروزه مرگ و میر نوزادان نسبت به سابق بسیار پایین آمده، اما خطرات زایمان هنوز هم وجود دارد.

یکی از بیش‌ترین دلایل مرگ نوزادان، مشکل تنفسی آن‌ها در زمان تولد و یا بعد از آن است که در نتیجه‌ی وارد شدن آسیب به مغز و یا ضعف کارکرد ریه صورت می‌گیرد. این معضل شاید منجر به آسیب دیدن همیشگی مغز کودک شود که سال‌ها قابل تشخیص هم نباشد.

زمانی که مادر بدون داروهای بیهوشی وضع حمل می‌کند، این خطر به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش خواهد یافت. مصرف داروهای بیهوشی به میزان زیاد و در مواقع غیر ضروری، سلامتی جنین را به خطر انداخته و در برخی مواقع، حتی به مرگ نوزاد منتهی خواهد شد.

پرسش و پاسخ

تربیت فرزند در دوره بارداری ممکن است؟

مراقبت و محافظت فرزند در دوران نه ماهه‌ی بارداری، به مراتب مهم‌تر از توجهی است که در دوران زندگی‌اش باید به او داشت.

مراقبت جنین در هنگام بارداری شامل چیست؟

در این مطلب 12 نکته مهم برای مراقبت از فرزند قبل از بارداری و در هنگام بارداری اشاره شده است.